Πολύτιμα συμπεράσματα για το μέλλον της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, προέκυψαν κατά την πρόσφατη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπου και συμμετείχε ο υπουργός Εσωτερικών, Θ. Λιβάνιος.
Σύμφωνα με τον υπουργό, ο νέος Κώδικας δεν αποτελεί μια απλή «κωδικοποίηση» ή τακτοποίηση διάσπαρτων διατάξεων, αλλά μια συνολική αναθεώρηση του πλαισίου λειτουργίας της αυτοδιοίκησης. Όπως τόνισε, για πρώτη φορά καταργούνται ρυθμίσεις που ίσχυαν ακόμη και πάνω από έναν αιώνα, ιδιαίτερα στον τομέα της οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην έννοια της διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας των ΟΤΑ, επισημαίνοντας ωστόσο ότι αυτή λειτουργεί μέσα σε σαφείς κανόνες λογοδοσίας και ελέγχου. Ο κ. Λιβάνιος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς θεσμικά όρια και χωρίς ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Στο πλαίσιο αυτό, υπερασπίστηκε τη διατήρηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, εξηγώντας ότι το ισχύον άρθρο 101 του Συντάγματος καθιστά υποχρεωτική την ύπαρξη αποκεντρωμένων κρατικών δομών. Υποστήριξε ότι οποιαδήποτε κατάργηση ή ριζική μεταβολή απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση και δεν μπορεί να γίνει με απλή νομοθετική παρέμβαση.
Οικονομικά των δήμων
Σημαντικό μέρος της τοποθέτησής του αφιερώθηκε στα οικονομικά των ΟΤΑ. Ο κ. Λιβάνιος υπογράμμισε ότι οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) αυξήθηκαν από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε 2,9 δισ. ευρώ σήμερα, δηλαδή κατά περίπου 1,1 δισ. ευρώ μέσα σε επτά χρόνια.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη σημαντική αύξηση της μηνιαίας δόσης των ΚΑΠ, η οποία – όπως είπε – από 125 εκατ. ευρώ το 2023 έφτασε σήμερα τα 164 εκατ. ευρώ μηνιαίως. Επισήμανε ότι τα τελευταία χρόνια δόθηκαν επανειλημμένα έκτακτες χρηματοδοτήσεις προς τους δήμους, ενώ καλύφθηκε και μεγάλο μέρος του τέλους ταφής απορριμμάτων.
Μία από τις πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις που προανήγγειλε αφορά τη δημιουργία ειδικού αποθεματικού στους δημοτικούς προϋπολογισμούς για φυσικές καταστροφές και έκτακτες ανάγκες. Σύμφωνα με τον Υπουργό, το αποθεματικό αυτό θα μπορεί να χρησιμοποιείται άμεσα για επείγουσες ανάγκες, όπως μισθώσεις μηχανημάτων έργου, κάλυψη εργατικών δαπανών ή ακόμη και προμήθεια τροφίμων σε περιπτώσεις καταστροφών.
Η κατάργηση του δεύτερου γύρου
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε το νέο εκλογικό σύστημα για τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028. Ο Υπουργός υπερασπίστηκε το σύστημα της «συμπληρωματικής ψήφου», δηλαδή της δυνατότητας δεύτερης επιλογής από τον ψηφοφόρο, το οποίο ουσιαστικά καταργεί τον δεύτερο γύρο εκλογών.
Ο ίδιος ανέφερε ότι το μοντέλο αυτό εφαρμόστηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο και επανήλθε πρόσφατα με απόφαση της εργατικής κυβέρνησης, ενώ έκανε αναφορές και σε παραδείγματα όπως η Νέα Υόρκη και η Κύπρος. Υποστήριξε ότι το υπάρχον σύστημα δεύτερου γύρου οδηγεί σε μεγάλη αποχή, ιδίως σε περιοχές όπου οι πολίτες καλούνται να μετακινηθούν δύο φορές μέσα σε μία εβδομάδα.
Επιπλέον, υποστήριξε ότι το νέο μοντέλο ευνοεί τις προγραμματικές συνεργασίες πριν από τις εκλογές και όχι τις «συμφωνίες δεύτερης Κυριακής».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η αναφορά του στη νέα μορφή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας που σχεδιάζεται για τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Ο Υπουργός ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται για εξ αποστάσεως ψηφοφορία από το σπίτι, αλλά για ψηφοφορία μέσω ηλεκτρονικού συστήματος σε ειδικά εκλογικά τμήματα.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι πολίτες που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν το σύστημα θα εγγράφονται σε ειδικούς καταλόγους και θα μπορούν να ψηφίζουν από περίπου 400 ειδικά τμήματα σε όλη τη χώρα, μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή και παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου.
Η αλλαγή αυτή, όπως είπε, αποσκοπεί κυρίως στην ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών, ειδικά σε απομακρυσμένες περιοχές και για τους ετεροδημότες.
Τέλος στους αιφνιδιασμούς
Ακόμη, ο κ. Λιβάνιος υπερασπίστηκε και τη χρονική επιλογή των εκλογών, σημειώνοντας ότι πρέπει να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική περίοδο και στην ανάγκη να μην παραμένουν οι δήμοι επί μακρόν σε μεταβατική κατάσταση μετά τις εκλογές.
Τόνισε επίσης ότι, σε αντίθεση με παλαιότερες πρακτικές, η κυβέρνηση φέρνει το νέο εκλογικό σύστημα τέσσερα χρόνια πριν από την εφαρμογή του και όχι λίγους μήνες πριν τις κάλπες, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος διαλόγου και θεσμικής προσαρμογής.
«Θετικό βήμα ο νέος Κώδικας»
Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης εξετάστηκαν οι βασικές διατάξεις του νέου Κώδικα, ο οποίος βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου 2026. Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου κατέθεσαν παρατηρήσεις και προτάσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε ζητήματα θεσμικής λειτουργίας, αρμοδιοτήτων και οικονομικής αυτοτέλειας των Δήμων.
Ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Λάζαρος Κυρίζογλου, ενημέρωσε το Διοικητικό Συμβούλιο ότι έχει ήδη αποσταλεί προς τις Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων και τα μέλη του ΔΣ της ΚΕΔΕ αναλυτική καταγραφή των θέσεων που έχουν ενσωματωθεί στο σχέδιο νόμου, καθώς και εκείνων που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διεκδίκησης.
Όπως τόνισε, σημαντικός αριθμός προτάσεων της ΚΕΔΕ έχει ήδη υιοθετηθεί, γεγονός που αποδεικνύει τη συμβολή της Πρωτοβάθμιας Αυτοδιοίκησης στη διαμόρφωση του νέου θεσμικού πλαισίου. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την ενίσχυση της Διοικητικής και Οικονομικής Αυτοτέλειας των Δήμων, δηλαδή της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Ο κ. Κυρίζογλου χαρακτήρισε τον νέο Κώδικα σημαντική θεσμική τομή, καθώς επιχειρεί να ενοποιήσει το κατακερματισμένο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η σχετική συζήτηση, όπως ανέφερε, ξεκίνησε επισήμως από το Συνέδριο της ΚΕΔΕ στη Ρόδο το 2024, συνεχίστηκε στο Συνέδριο της Αλεξανδρούπολης το 2025 και στη Γενική Συνέλευση της ΚΕΔΕ τον Δεκέμβριο του 2025, καταλήγοντας στο σχέδιο νόμου που βρίσκεται σήμερα σε δημόσια διαβούλευση.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στο γεγονός ότι η συζήτηση για τον νέο Κώδικα συμπίπτει χρονικά με την έναρξη του διαλόγου για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.
«Ο νέος Κώδικας δεν είναι το τέλος της διαδρομής. Είναι όμως ένα σημαντικό βήμα για να διεκδικήσουμε τις αναγκαίες αλλαγές που θα κατοχυρώσουν ουσιαστικά την πλήρη Διοικητική και Οικονομική Αυτοτέλεια των Δήμων», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μεταξύ των θετικών διατάξεων που περιλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου, ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ ξεχώρισε την πλήρη κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (ΕΧΤΑ), την ενσωμάτωση του πρόσθετου πρωτοκόλλου για τη συμμετοχή των πολιτών στις υποθέσεις των ΟΤΑ, καθώς και τη θεσμική θωράκιση της δημοτικής περιουσίας, μέσω της πρόβλεψης ότι δεν μπορεί να υπάρξει παρέμβαση στη διοίκηση και διαχείρισή της χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των Δημοτικών Συμβουλίων.
Θετική αξιολόγηση υπήρξε επίσης για τη διατήρηση του ισχύοντος πλαισίου καθορισμού των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, σύμφωνα με πάγιο αίτημα της ΚΕΔΕ.
Παράλληλα, η ΚΕΔΕ εξακολουθεί να ζητά βελτιώσεις σε θέματα που αφορούν τα κωλύματα και τα ασυμβίβαστα, τη λειτουργία των παρατάξεων και των Δημοτικών Συμβουλίων, καθώς και τη μεταφορά της ευθύνης λειτουργίας των λαϊκών αγορών Αττικής και Θεσσαλονίκης στους Δήμους.
Η ΚΕΔΕ κατέθεσε στο Υπουργείο Εσωτερικών αναλυτικό υπόμνημα των κατ’ άρθρο παρατηρήσεών της, των παρατηρήσεων των Περιφερειακών Ενώσεων Δήμων (ΠΕΔ) της χώρας και των Επιτροπών της ΚΕΔΕ επί του προς διαβούλευση σχεδίου νόμου.
Επιμέλεια: Βασίλης Λούπας
